Galaksi (Gök Ada)

    Galaksi ya da Gök Ada olarak da adlandırılan bu oluşum; uzayda milyonlarca yıldızın, gaz ve toz bulutlarının kümeleştiği uzay odaklarının genel adı olarak bilinir. Evreni oluşturan bu gök cisimleri belirli bölgelerde yoğunluk gösterir. Gök cisimlerinin yoğun olarak bir arada bulunduğu ve düzenli bir sistem oluşturduğu bu bölgelere “galaksi” adı verilir. Galaksilerin keşfi çok yakın bir geçmişe dayanır. Edwin Hubble, 20. Yüzyılın başlarında yaptığı gözlemler sonucunda bizim galaksimiz (Samanyolu) dışında da galaksiler olduğunu keşfetmiş insanların evrene bakış açısını tamamen değiştirmiştir.

    Samanyolu'ndaki bir kara deliğin simülasyon görnüşü

    Tipik galaksiler 10 milyon (cüce galaksi) ile bir trilyon (dev galaksi) arasındaki miktarlarda yıldız içerirler. Bir galaksinin içerdiği yıldızların hepsi o galaksinin kütle merkezini eksen alan yörüngelerde döner. Galaksiler çeşitli çoklu yıldız içerebilirler. Örneğin, çevresinde gezegenler ve asteroitler gibi çeşitli kozmik cisimler dönen Güneş, Samanyolu galaksisindeki yıldızlardan yalnızca birisidir. Merkezinde bir miktar gaz ve toz bulunsa da, burası çoğunlukla eski yıldızlarla kaplanmıştır. Sarmalın kollarındaysa, büyük bir gaz ve toz yığınıyla genç yıldızlar vardır. Milyonlarca yıl sonra, galaksinin sarmal kolları merkeze doğru katlanarak, eski yıldızların çoğunlukta olduğu, çok az gaz ve toz içeren elips biçiminde bir galaksi oluşturur. Her galaksi, sonunda küreselleşir ve bu evreden sonra, büyük bir olasılıkla “Kara Delik” haline gelir.

    Samanyolu galaksisinin dışına çıkılıp birkaç milyon ışık yılı gidildiğinde, bu gibi gök adalara sıklıkla rastlanılır. Biçimleri ve büyüklükleri değişiktir. Birbirine az çok benzeyenler varsa da eş olanı yok gibidir. Küçük dürbünlerle gökyüzünü taradığımız zaman, ışık veren gaz bulutu gibi gözükürler. Onun için çoğuna nebülöz denmiştir. Büyük teleskoplarla, bazılarının yıldızları tek tek ayırt edilebilir. Dünyamızın bulunduğu galaksi olan Samanyolu’na 1.5 veya 2 milyon ışık yılı yakınlıkta olan galaksi Andromeda’dır. Çok daha büyük sarmal bir galaksi olan Andromeda’nın elips biçiminde iki uydusu vardır. Önceleri, Samanyolu içinde bir nebula olduğu sanılan Andromeda’nın bağımsız bir galaksi olduğunu, 1924’te Hubble teleskopu saptamıştır. Andromeda Galaksisinin incelenmesi ile elde edilen veriler, kendi galaksimize de ışık tutması bakımından önemlidir. Galaksiler etraflarına radyo dalgaları yayarlar ve bu radyo dalgaları bakımından güçlü bir kaynak oluşturanlara “Radyo Galaksi” adı verilir.

    Gözlemlenebilir evrende 100 milyardan fazla galaksi olduğu sanılmaktadır. Galaksilerin çoğu 1.000 ile 100.000 parsek arasındaki bir yarıçapa sahip olup, genellikle birbirlerinden milyonlarca parsek uzaklıklarda bulunurlar. Galaksiler arası uzay ortalama yoğunluğu m3 başına bir atom bile düşmeyecek derecede az olan bir gazla doludur. Galaksilerin çoğu, kütle çekimi etkisi sayesinde birbirlerine bağlı “galaksi kümeleri” adı verilen topluluklar oluştururlar. Bu kümeler içinde en çok bilineni “Başak Takım Yıldız” içindeki Virgo kümesidir. Astronomlar, bugün kullanılan teleskoplarla gözlenebilecek bir milyar galaksi bulunduğunu tahmin etmektedirler. Orta büyüklükte bir galaksi olan Samanyolu’nda 100 milyar kadar yıldız bulunmaktadır. Büyüklüğü hakkında bir fikir edinmek için, ışığın bir ucundan öbür ucuna 100.000 yılda erişebileceğini (Güneş’ten Dünya’ya ışık 8 dakikada gelebilmektedir) ve Güneş’in galaksimizi bir kez dolanması için 250 milyon yıl gerektiğini söylemek sanırım yeterli olacaktır.  

    Andromeda Galaksisi

    Karanlık madde, henüz çok iyi bir şekilde anlaşılamamış olmakla birlikte, öyle görünüyor ki, galaksilerin kütlesinin yaklaşık %90’ını “Karanlık madde” oluşturmaktadır. Gözlem verileri bazı galaksi merkezlerinde “Dev Kara Deliklerin” mevcut olabileceğini ortaya koymaktadır. Anlaşıldığına göre, Samanyolu galaksimizin çekirdek kısmı da böyle bir kara delik içermektedir. Galaksilerin uzayda rastgele dağıldıklarını ileri süren teoriler, modern araçlarla yapılan gözlemler sonucunda önemi kaybetmiştir.

    Galaksilerin hepsi belli bir düzen içinde evrende yer alır, galaksileri oluşturan yıldızların ve diğer gök cisimleri de belli bir kanun içinde hareket eder. İçinde bulunduğumuz Samanyolu galaksisi gibi milyonlarca galaksi var olup, bütün bunlar saniyede binlerce kilometre hızla hareket eder. Keşfedilerek Astronomlar tarafından sınıflandırılmış bazı önemli galaksiler ise şunlardır: Samanyolu, Andromeda, LMC, SMC, Fornox Sistemi, NGC, Maffei I, NGC 6822, NGC 205’dir. 

  • Galaksilerin Sınıflandırılması
    Edwin Hubble

    Galaksiler sınıflandırılırken fiziksel özelliklerinden faydalanılır. 20. Yüzyılın başlarında Edwin Hubble’ın galaksilerin dış görünüşlerine bakarak yaptığı sınıflandırma günümüzde hala geçerliliğini korumaktadır. Bu sınıflandırma için kullanılan yönteme “Hubble Diyapazon Diyagram” adı verilir. Düzensiz ya da olağandışı biçimli galaksiler “Tuhaf Galaksiler” olarak bilinirler. Tipik olarak komşu galaksilerin kütle çekimine bağlı biçim bozulmasıyla oluşurlar. Birbirlerine yakın galaksilerin arasındaki bu tür etkileşimlerle söz konusu galaksiler birleşebileceği gibi, yıldız oluşumu olaylarında “patlama” diye adlandırılabilecek ölçüde fazla artışların tetiklenmesiyle “Yıldız Patlama Galaksileri” de gelişebilir. Ayrıca düzenli bir yapıya sahip olmayan küçük galaksilerden de “Düzensiz Galaksiler” olarak bahsedilir. Başlıca Galaksi Türleri: Eliptik Galaksiler, Lenticulars, Sarmal Galaksiler (Spiral) ve Düzensiz Galaksilerdir.

  • Eliptik Galaksiler

    Adından da anlaşılacağı üzere eliptik bir görünüme sahip olan eliptik galaksiler çok az miktarda gaz ve toz bulutu içerirler. Çoğunlukla yaşlı (Pop II) yıldızlarından oluşurlar. Genellikle galaksi kümeleri içerisinde yer alan bu galaksilerin yarıçapları 1-200 kpc, kütleleri ise 106-1013 Mgüneş kadardır. Tam bir küre şekline sahip olan türlerine “Eo” adı verilirken, “E71” ismi verilen türlerine kadar giderek elipsleşen bir yapıya bürünürler.

  • Lenticulars (Merceğin Yandan Görünüşü)

    Çoğunlukla galaksi kümeleri içerisinde yer alan “So” galaksileri, yıldızlar arası gaz ve toz bulundurmazlar. “Mercek” de denilen bu tür, genelde yaşlı (Pop II) yıldızlardan oluşur. Şekil olarak eliptik ile sarmal galaksiler arasında bir yere sahip olan bu galaksilerin çekirdek ve diski vardır; fakat sarmal kolları yoktur.

  • Sarmal Galaksiler (Spiral)
    Sarmal bir gökada NGC 5457

    Sarmal galaksiler evrendeki galaksilerin büyük bir çoğunluğunu temsil eder. Yüksek miktarda toz ve gaz içeren sarmal galaksiler çok parlak bir görünüme sahiptir. Genç (Pop 1) ve yaşlı (Pop II) yıldızlar içermektedir. Ortalama kütleleri 109-1011 Mgüneş olan sarmal galaksilerin çapları yaklaşık 5-50 kpc kadardır. Çoğunlukla galaksi kümeleri dışında yer alır, çubuklu (SB) ve çubuksuz (S) olmak üzere iki ayrı sınıfta toplanırlar. Sarmal galaksilerin büyük çekirdeğe ve merkeze yakın kollara sahip olan türlerine “Sa” ismi verilirken, daha küçük çekirdek ve daha dağınık kollara sahip olanlarına “Sb”, en küçük çekirdeğe ve en dağınık kollara sahip olanlarına ise “Sc” adı verilir. Aynı sınıflandırma çubuklu sarmal içinde geçerlidir. Sadece çubuklu sarmal olduğunu belirtmek için “SB” şeklinde isimlendirilirler. Yine çekirdek büyüklüğü ve kolların sırasına göre “SBa”, “SBb” ve “SBc” olarak adlandırılırlar. 

  • Düzensiz Galaksiler

    Galaksi türleri arasına girmeyen tüm galaksiler olarak adlandırılırlar. Galaksi kümeleri dışında yer alan bu galaksiler genç (Pop 1) yıldızlar ile büyük miktarda gaz ve tozdan oluşurlar. Görünüş olarak ayırt edici bir özelliği olmayan bu galaksilerin çapları 1-10 kpc arasında, kütleleri ise 108-1010 Mgüneş kadardır.

İlginizi çekebilecek diğer olaylar

Biyografiler

  • Cemal Süreya CV
    BİYOGRAFİ
  • Napolyon Bonapart CV
    BİYOGRAFİ
  • Richard Sorge CV
    BİYOGRAFİ
  • Adolf Hitler CV
    BİYOGRAFİ
  • Steve Jobs CV
    BİYOGRAFİ
  • Piri Reis CV
    BİYOGRAFİ
  • Sabiha Gökçen CV
    BİYOGRAFİ
  • II. Abdülhamid CV
    BİYOGRAFİ
  • Salvador Dali CV
    BİYOGRAFİ
  • Kanuni Sultan Süleyman CV
    BİYOGRAFİ
  • Sokrates CV
    BİYOGRAFİ
  • Kemal Sunal CV
    BİYOGRAFİ
  • Elvis Presley CV
    BİYOGRAFİ
  • Henry Ford CV
    BİYOGRAFİ
  • Ömer Hayyam CV
    BİYOGRAFİ

Tarihiolaylar.com internet sitesinde bulunan bütün içerikler Tarihi Olaylar editörleri tarafından hazırlanmaktadır. Kaynak gösterilmeden kullanılamaz.

Copyright 2017 - Tüm Hakları Saklıdır.